تومور مغزی

  • 25 مهر 1399

به تجمع غیرعادی سلول در مغز تومور مغزی گفته می شود. جمجمه، که مغز را احاطه کرده، بسیار محکم است. هرگونه رشد در چنین فضای محدود منجر به بروز مشکل می شود. ممکن است تومور سرطانی (بدخیم) یا غیر سرطانی (خوش خیم) باشد. با رشد تومور خوش خیم یا بدخیم، فشار داخل جمجمه افزایش می یابد. در این صورت، به مغز آسیب وارد می شود که مرگبار است.

تومور مغزی به دو دسته ی اولیه و ثانویه تقسیم می شود. منشا تومور اولیه در مغز است. بسیاری از تومورهای اولیه ی مغز خوش خیم هستند. تومور ثانویه مغزی، که با نام تومور مغزی متاستاز هم شناخته می شود، زمانی اتفاق می افتد که سلول های سرطانی یک اندام دیگر، مانند ریه یا پستان، به مغز سرایت کند.

انواع تومور مغز

تومور مغزی اولیه

منشا این تومور در مغز است و ممکن است در قسمت های زیر رخ دهد:

  • سلول های مغز
  • غشای اطراف مغز به نام مننژ
  • سلول های عصبی
  • غدد

ممکن است تومور اولیه خوش خیم یا بدخیم باشد. شایع ترین نوع تومور مغز در بزرگسالان گلیوما و مننژیوم است.

گلیوما

به تومورهایی که منشا آن سلول گلیایی باشد، تومور گلیوما می گویند. این سلول ها معمولا:

  • از ساختار سیستم عصبی مرکزی حمایت می کند
  • مواد مغذی را به سیستم عصبی مرکزی می رساند
  • ضایعات سلولی را پاکسازی می کند
  • نورون های مرده را تجزیه می کند

ممکن است گلیوما از انواع مختلف سلول گلیایی تشکیل شود.

انواع تومورهای ناشی از سلول گلیایی عبارتند از:

  • تومورهای آستروسیت مانند آستروسیتما که منشا آن از مخ است
  • تومورهای الیگودندروگلیال که معمولا در لوب پیش گیجگاهی دیده می شود
  • گلیوبلاستوما که منشا آن بافت مغز است و شدیدترین نوع تومور است

سایر تومورهای اولیه ی مغز

از دیگر تومورهای اولیه ی مغز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • تومورهای هیپوفیز که معمولا خوش خیم هستند
  • تومورهای غده ی پینه آل که ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشد
  • اپاندیموم که معمولا خوش خیم است
  • کرانیوفارنژیوم که بیشتر در کودکان رخ می دهد و خوش خیم است اما می تواند علائم بالینی نظیر تغییر در بینایی و بلوغ زودرس به همراه داشته باشد
  • لنفوم اولیه ی سیستم عصبی مرکزی (CNS) که بدخیم است
  • تومور ژرم سل اولیه ی مغز که ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشد
  • مننژیوم که منشا آن از مننژ است
  • شوانوما که در سلول هایی که پوشش محافظتی اعصاب (غلاف میلین) را تولید می کنند و سلول-های شوان نامیده می شوند رخ می دهد

اکثر تومورهای مننژیوم و شوانوما در افراد بین سنین 40 تا 70 سال رخ می دهد. مننژیوم در زنان بیشتر از مردان شایع است. نرخ ابتلا به شوانوما در زنان و مردان یکسان است. این تومورها معمولا خوش خیم هستند اما به خاطر اندازه و محل بروز مشکلاتی را به دنبال می آورند. مننژیوم و شوانومای سرطانی نادر است اما می تواند بسیار تهاجمی باشد.

تومور مغزی ثانویه

اکثر سرطان های مغز از نوع تومور مغزی ثانویه است. این تومورها در یک قسمت از بدن تشکیل می شود و بعد به مغز سرایت یا متاستاز می کند. سرطان های زیر می تواند به مغز متاستاز کند:

  • سرطان ریه
  • سرطان پستان
  • سرطان کلیه
  • سرطان پوست

تومورهای مغزی ثانویه همیشه بدخیم هستند. تومورهای خوش خیم از یک قسمت بدن به ناحیه ی دیگر سرایت نمی کنند.

عوامل خطرناک ابتلا به تومور مغزی چیست؟

در ادامه به عوامل پر خطر که باعث بروز تومور مغزی می شود اشاره می کنیم:

سابقه ی خانوادگی

فقط 5 الی 10 درصد از تمام سرطان ها ارثی است. به ندرت پیش می آید که وراثت ژنتیکی علت تومور مغز باشد. اگر چند نفر از اعضای خانواده تان دچار تومور مغز شده اند، با پزشک مغز و اعصاب خود مشورت کنید. متخصص مغز و اعصاب شما را به مشاور ژنتیک معرفی می کند.

سن

خطر ابتلا به اکثر انواع تومور مغز با افزایش سن بیشتر می شود.

نژاد

درمجموع، ابتلا به تومور مغزی بین افراد سفیدپوست شایع تر است. با این حال، احتمال بروز مننژیوم در بین نژاد آفریقایی-آمریکایی بیشتر است.

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی خاص، مثل موادی که در محیط کار با آن سروکار دارید، خطر ابتلا به سرطان مغز را بالا می برد.

قرار گرفتن در معرض تشعشع

خطر ابتلا به تومور مغزی در بین افرادی که در معرض تابش یونیزکننده قرار گرفته اند بیشتر است. ممکن است از طریق پرتودرمانی برای سرطان در معرض این تشعشعات قرار بگیرید. ریزش اتمی هم شما را در معرض تشعشعات قرار می دهد. حادثه ی هسته ای فوکوشیما و چرنوبیل نمونه هایی از قرار گرفتن مردم در معرض تشعشات یونیزکننده هستند.

عدم ابتلا به آبله مرغان

به گفته ی انجمن تومور مغزی آمریکا، کسانی که در کودکی به آبله مرغان مبتلا شده اند، کم تر در معرض خطر ابتلا به تومور مغزی قرار می گیرند.

علائم تومور مغزی چیست؟

علائم تومور مغز به اندازه و محل تومور بستگی دارد. بعضی از تومورها با حمله به بافت مغز آسیب مستقیم وارد می کنند و بعضی دیگر به اطراف مغز فشار می آورند. اگر تومور در حال رشد به بافت مغز فشار وارد کند، دچار علائم قابل توجه خواهید شد.

سردرد از جمله علائم شایع تومور مغزی است. ممکن است دچار سردردهایی شوید که:

  • هنگام صبح و بیدار شدن شدیدتر است
  • هنگام خواب اتفاق می افتد
  • با عطسه، سرفه یا ورزش تشدید می شود

همچنین ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:

  • استفراغ
  • تار شدن دید یا دوبینی
  • گیجی
  • رعشه (به خصوص در بزرگسالان)
  • ضعیف شدن عضو یا بخشی از صورت
  • تغییر در عملکرد ذهنی

از دیگر علائم شایع می توان موارد زیر را نام برد:

  • تلوتلو خوردن
  • از دست دادن حافظه
  • گیجی
  • اختلال در خواندن یا نوشتن
  • تغییر در توانایی شنیداری، چشایی یا بویایی
  • کاهش هوشیاری که شامل خواب آلودگی و از دست دادن هوشیاری می شود
  • مشکل در بلعیدن
  • گیجی یا سرگیجه
  • مشکل چشم، مثل افتادگی پلک و نامساوی بودن مردمک ها
  • حرکات غیر قابل کنترل
  • لرزش دست
  • از دست دادن تعادل
  • از دست دادن کنترل مثانه
  • بی حسی یا مورمور شدن یک سمت از بدن
  • مشکل در گفتار یا درک حرف دیگران
  • تغییر در خلق وخو، شخصیت، عواطف و رفتار
  • اختلال در راه رفتن
  • ضعیف شدن عضلات صورت، دست یا پا