رژیم کتوژنیک چیست ؟

  • 26 مهر 1399

کتوژنیک” یک اصطلاح برای رژیم کم کربوهیدرات (مانند رژیم اتکینز) است. هدف این است که قسمت بیشتری از کالری رژیم روزانه از پروتئین و چربی و مقدار کمتری از کربوهیدرات تامین شود. کربوهیدرات هایی که به راحتی قابل  هضم   هستند مانند  شکر، نوشابه، شیرینی و نان سفید  از رژیم  حذف می شوند.

این رژیم چگونه کار می کند؟

مصرف کمتر از ۵۰ گرم کربوهیدرات در روز، سبب تغییر سوخت بدن از قند به چربی می شود. این تغییر سوخت ۳ تا ۴ روز زمان می برد. سپس بدن شروع به تجزیه پروتئین و چربی برای  تامین انرژی کرده و کاهش وزن  اتفاق می افتد که کتوز نامیده می شود.

چه کسانی می توانند از این رژیم استفاده نمایند؟

اگر چه اکثر افراد با هدف کاهش وزن از رژیم غذایی کتوژنیک استفاده می کنند، اما کاربرد اصلی این رژیم در کنترل بیماری صرع می باشد. همچنین ممکن است در افراد مبتلا به بیماری های قلبی، بیماری های خاص مغزی و حتی آکنه قابل استفاده باشد، اما نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. به جهت پیروی از این رژیم با پزشک مشورت کنید به خصوص اگر مبتلا به دیابت نوع ۱ هستید.

کاهش وزن

کاهش وزن ناشی از  رژیم غذایی کتوژنیک در ۳ تا ۶ ماه اول بیشتر از سایر رژیم ها می باشد.  این کاهش وزن ممکن است به دلیل سوزاندن کالری بیشتر برای استفاده از چربی به عنوان سوخت نسبت به کربوهیدرات باشد. همچنین  رژیم غذایی پر چرب- پر پروتئین احساس سیری بیشتری القا کرده و فرد به مدت طولانی تری سیر بوده و غذای کمتری می خورد، اما این ادعا هنوز به طور کامل ثابت نشده است.

سرطان و رژیم کتوژنیک

انسولین  هورمونی است که به بدن اجازه استفاده از قند به عنوان سوخت را داده یا به ذخیره آن کمک می کند. در اثر رژیم های کتوژنیک بدن به سرعت قند را استفاده کرده و مانع از ذخیره قند در بدن می شود. این بدان معنی است که ترشح انسولین در بدن کمتر می شود. سطوح پایین تر انسولین ممکن است عامل محافظتی در برابر سرطان بوده و حتی رشد سلول های سرطانی را کند می کند. با این وجود، تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است.

بیماری های قلبی و رژیم کتوژنیک

شاید به نظر عجیب برسد، رژیم غذایی که به عنوان رژیم پر چرب نامیده می شود، باعث افزایش کلسترول “خوب” و کاهش  “کلسترول بد” می شود، اما رژیم غذایی کتوژنیک سبب این تغییرات می گردد. این اتفاقات به  سطح پایین تر انسولین توسط این رژیم نسبت داده شده که از ساخت زیاد کلسترول توسط بدن جلوگیری می کند. این بدان معنی است که احتمال ابتلا به پر فشاری خون، سختی شریان ها، نارسایی قلبی و سایر بیماری های قلبی در اثر این رژیم کمتر است.

آکنه و رژیم کتوژنیک

کربوهیدرات ها با تغییرات پوستی مرتبط هستند، بنابراین کاهش مصرف این گروه از مواد غذایی ممکن است کمک کننده باشد. از طرفی کاهش سطح انسولین در رژیم غذایی کتوژنیک می تواند مانع از بروز آکنه شود (انسولین ممکن است منجر به ترشح هورمون هایی شود که موجب شیوع بیماری می شوند).

دیابت و رژیم کتوژنیک

به نظر می رسد رژیم های غذایی کم کربوهیدرات سبب کاهش قند خون می شوند و قابل پیش بینی تر از سایر رژیم های غذایی هستند. اما زمانی که بدن از چربی به عنوان سوخت استفاده می کند، موادی به نام کتون بادی در بدن تولید می گردد. تولید زیاد مواد کتونی در بدن به خصوص در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ خطر ساز است.  بنابراین بسیار مهم است که  هرگونه تغییر در رژیم غذایی را به پزشک اطلاع دهید.

صرع و رژیم کتوژنیک

از دهه ۱۹۲۰ رژیم های غذایی کتوژنیک در کنترل تشنج موثر بودند. اما ضروری است که در مورد هر گونه تغییر در رژیم غذایی کودک با پزشک مشورت شود.

سایر اختلالات سیستم عصبی

اختلالات مغز، ستون فقرات و سیستم عصبی را تحت تاثیر قرار می دهند. صرع یکی از این اختلالات می باشد، سایر بیماری هایی که می توان در درمان آنها از رژیم کتوژنیک کمک گرفت عبارتند از آلزایمر، بیماری پارکینسون و اختلالات خواب. علت این امر هنوز مشخص نیست، اما ممکن است رژیم کتوژنیک در وادار کردن بدن به استفاده از چربی به عنوان سوخت، در محافظت از سلول های عصبی نقش داشته باشد.

سندرم تخمدان پلی کیستیک و رژیم کتوژنیک

نامگذاری این سندرم به دلیل وجود تخمدان‌های بزرگ محتوی تعداد زیادی کیست کوچک (در اغلب زنان مبتلا و نه در همه) است که در لایه بیرونی هر تخمدان قرار گرفته‌است. سطح بالای انسولین در بدن در بروز این بیماری نقش دارد. رژیم غذایی کتوژنیک هم مقدار انسولین سنتز شده و هم مقدار انسولین مورد نیاز توسط بدن را کاهش می دهد. از طرفی تغییر شیوه زندگی، ورزش و کاهش وزن نیز  از جمله عوامل موثر در درمان این بیماری هستند.

ورزش و رژیم کتوژنیک

رژیم غذایی کتوژنیک به هنگام یادگیری ورزش های استقامتی، دوچرخه سواری و دوندگی کمک کننده است. این رژیم نسبت ماهیچه به چربی را بهبود داده و باعث افزایش جریان اکسیژن شده و توانایی بدن به هنگام انجام ورزش های سخت را افزایش می دهد. 

عوارض جانبی رژیم کتوژنیک

یبوست، افت قند خون یا سوء هاضمه ممکن است به دنبال این رژیم غذایی دیده شود. در موارد نادر تر رژیم های کم کربوهیدرات ممکن است منجر  به سنگ کلیه یا میزان بالای اسید در بدن (اسیدوز) شوند.

رژیم غذایی و مراقبت از اندام

استفاده بدن از ذخایر چربی به عنوان سوخت، ممکن است سبب آسیب به کلیه ها شود. اگر چاقی به علت بیماری هایی مانند دیابت، بیماری های قلبی یا پرفشاری خون باشد، شروع رژیم غذایی کتوژنیک و سپس بازگشت به رژیم غذایی معمول، ممکن است چالش برانگیز باشد.  در صورت وجود هر کدام از بیماری ها و تصمیم به تغییر رژیم غذایی توصیه می شود با پزشک مشورت کنید.